Маҳдудияти вуруд ба бархе сойтҳо дар Тоҷикистон

 

 Дар Точикистон дастрасй ба бархе аз сойтҳои интернетй ғайримумкин шудааст. Корбарони интернетии точик мегуянд аз таърихи 2-уми март дастрасии онон ба шабакаи ичтимоии "Фейсбук", "Полярная звезда", " "Сентразия", "TJKnews" ва сойти "Махала" ғайримумкин шудааст. Масъулони точик дар ин бора изхороти мутаноқиз пахш карданд. Бег Зуҳуров-мудири хадамоти мухобиротии ҳукумати Точикистон зимни радди масдуд кардани бархе сойтҳо дар Точикистон, иллати адами дастрасии корбарони интернетй ба бархе сойтҳоро мушкили фаннй арзёбй карда буд, на дастури ин ниҳод барои масдуд кардани сойтҳои мазкур. Зимнан, ин масъули ҳукумати Точикистон дар мусоҳибааш бо бархе расонаҳо аз матраҳ шудани бархе мавзуоти беасос дар Фейсбук изҳори норизоятй карда буд. Ба гуфтаи ин мақоми точик ахиран бархе сойтҳо дар саҳифаҳои худ иқдом ба нашри матолиби бепояву асос дар бораи фаъолияти мақомоти давлати Душанбе мекунанд, ки боиси хадшадор шудани чеҳраи онон мешавад. Ба гуфтаи Бек Зуҳуров бархе афроду гуруҳҳо бо пахши матолиби дуруғ қасди ихтилоф афканй дар ҷомеа ва ноором кардани вазъият дар кишварро доранд

Ин дар ҳолест, ки рузи 6-уми март Анчумани ширкатҳои ироадиҳандаи хадамоти интернетй бо ирсоли номае унвонии Хадамоти мухобироти Точикистон хостори лағви дастури баста шудани ин сомонаҳо шудаанд. Аз матни номаи Анчумани мазкур бармеояд, ки бастани бархе сомонаҳои интернетй дар Точикистон дар ибтидо бо иблоғияи шифоҳй ва баъдан бо дастури хаттии Хадамоти мухобиротии Точикистон сурат гирифтааст.Анчумани ширкатҳои ироадиҳандаи хадамоти интернетй дар мурочиатномаи хеш бастани бархе торнамоҳо дар ин кишварро "Бархурди ғайриҳирфай ва беасос" арзёбй карда, таъкид кардааст, ки ин иқдоми Хадамоти мухобиротии давлати Точикистон зимни латма ворид кардан ба обруи давлат дар сатҳи байналмиллалй ҳамчунин амнияти иттилоотии кишварро низ таҳти хатар қарор хоҳад дод.Ин мурочиатнома зимни беасар хондани иқдоми масъулони Хадамоти мухобиротии давлати Душанбе дар амри дастрасии корбарон ба бархе пойгоҳҳои иттилорасонй, ин равишро мучиби афзойиши эътибори ин сомонаҳо дар назди афкори умуми ҷомеа донистаанд

Асомуддин Атоев- мудири академияи шабакаҳои технологи ва иттилоотиву иртиботй дар Точикистон мегуяд: Масдуд кардани сомонаҳои интернетй хилофи қавонини Точикистон аст ва аз суи дигар ин равиш мучиби бештар шудани маҳбубияти ин сомонаҳо дар чомеа мешавад.Ширкатҳои ироадиҳандаи хадамоти интернетй ва бисёре аз коршиносони точик иллати бастани бархе сомонаҳо дар ин кишварро нашри чанд матлаби интиқодй ва пайнавишти як чаласаи махфии ҳукумати Точикистон дар сомонаҳои мазкур арзёбй мекунанд. Ёдовар мешавем, ки рузи 1-уми Март нашрияи "Полярная Звезда" (Ситораи қутбй")-и Русия матлаберо таҳти унвони "Точикистон дар остонаи инқилоб" ба чоп расонд, ки дар он гуфта шуда буд, ки Эмомали Раҳмон-Раиси Чумҳури Точикистон ба сохторҳои қудратии ин кишвар дастур додааст то фаъолияти ҲНИТ ва афроди ширкаткунанда дар гирдиҳамоиҳои сол ҳои 1992-ро таҳти назорати шадид қарор диҳанд. Қобили зикр аст, ки ахиран фаъолияти рушанфикрони точик дар саросари чаҳон аз тариқи шабакаҳои ичтимой бахусус Фейсбук афзойиш ёфта ва ин шабака ба минбари озоди табодули андеша ва баҳсу мунозираи ошкор дар бораи авзои сиёсё ва ичтимоии Точикистон табдил шудааст. Рушанфикрони ва чавонони точик дар шабакаи Фейсбук гуруҳҳои мухталиф ва ҳатто зидди давлати ташкил дода дар мавриди авзои дохилии кишварашон бидуни парда табодули назар мекунанд

Аз ин ру, бархе коршиносони точик ҳадс мезананд, ки ба эҳтимоли зиёд, давлати Душанбе бо ҳадафи маҳдуд кардани фаъолияти ин гуруҳҳо иқдом ба масдуд кардани баъзе сомонаҳо кардааст.
Аммо суоли асли ин чост, ки оё давлати Душанбе аз тариқи бастани сомонаҳо дар дохили кишвар метавонад ҳаракати дигарандеширо маҳор кунад ва оё ин равиш асоси қонунй дорад ё хайр ? Дар ин замина, назари коршиносони точик мутафовит аст ва аксарият, шеваи бархурди давлат бо шабакаҳои ичтимоии фаъол дар интернетро барои чилавгирй аз нуфузи андешаҳои чадид ғайри муассир талақй мекунанд. Бисёре аз корбарон низ ин иқдоми Хадамоти мухобиротии давлати Точикистонрро нақзи ҳуқуқҳои шаҳрвандии хеш дар дастраси ба иттилоот медонанд ва муътақиданд, ки онҳо маҳз аз тариқи шабакаҳои интернетй дар бораи авзои сиёсй ва ичтимоии кишвар иттилои воқей касб мекунанд .Дар ҳамин ҳол, сиёсатшинос Саймуддин Дустов бо ишора ба ҳудуди 40-ҳазор корбари точик дар шабакаи ичтимоии Фейсбук ва ташкили гуруҳҳои умдатан тафреҳй ва фаъолияти яку ду гуруҳи пароканда ва номувафақи зидди давлатй дар ин шабака, бастани Фейсбукро як навъ кутоҳандешй аз суи бархе масъулони давлати Душанбе медонад. Оқои Дустов дар гуфтугу бо сомонаи "Точнюз" афзудааст: Бастани сомонаи Фейсбук бо пешниҳоди ҳар кадом аз ниҳодҳои давлат, баёнгари кутоҳандешии масъулони ҳамон ниҳод буда, боиси коҳиши ҳайсияти давлати Душанбе ва обруи шахси Раиси Чумҳури Точикистон дар арсаи байналмиллалй хоҳад шуд. Раиси маркази таҳлилии "Индем" муътақид аст, ки мақомоти точик таҳти таъсири илқооти расонаҳои русй мабнй бар судури "Инқилобҳои рангй" аз тариқи шабакаҳои ичтимоии интернетй қарор гирифта, даст ба чунин иқдоме задаанд

Зафар Абдуллоев-мудири маркази таҳлилии "Континент" иллати бастани ин сомонаҳоро афзойиши фаъолиятҳои сиёсии бархе гуруҳҳои мухолифи давлати Душанбе аз тариқи шабакаҳои ичтимой дар интернет медонад. Ба гуфтаи у яке аз далелҳои вокуниши давлат метавонад басечи аъзои ҳизби Наҳзати Исломии Точикистон ва матраҳ шудани масоил ва мушкилоти ичтимоиву сиёсии кишвар аз тариқи ин шабакаҳо, бошад.Зарринаи Эргаш-хабарнигори мустақили тоҷик низ иқдоми давлат дар бастани бархе сомонаҳоро нишон аз заъфи ҳукумат дар ҳалли масоил ва мушкилоти ичтимоии чомеа, қаламдод кардааст.Гуфтанист, бастани бархе сомонаҳои интернетй дар Точикистон дар ҳоле сурат мегирад, ки қарор аст рузи 11-уми Март дар ин кишвар бо ҳузури Эмомалии Раҳмон-Раиси Чумҳури Точикистон аз 100-солагии таъсиси аввалин рузномаи точикй дар Бухоро мавсум ба "Бухорои шариф" таҷлил ба амал ояд

Зангула

З-он суи Ому нарм-нарм буи баҳорон мерасад.....

  Солҳо пеш буд,ки ин мисраи шеворо ҷое хонда будам. Аз он замон то кунун ва мутмаинан то охири умр ҳар гоҳе ба ёди диёри азизу дустдоштании он суи Ому уфтам, эҳсоси хушу гуворои ҳосил аз ин ёди хуш,амсоли шамидани  буи баҳор ва накҳати гулҳои баҳорӣ бароям даст медиҳад.

     Ҳамин эҳсоси хубу хуш чанду қабл ба дунболи огаҳӣ аз нашри китоби "Зангулазанон гузашт борон "асари муштараки Муҷиби Меҳрдод ва Беҳрӯзи Забеҳуллоҳ  дар Кобул бароям (на танҳо барои ман) такрор шуд. Дар он замон муддате буд,ки ба сабаби  шаҳодати ҷонсузи Устод Бурҳонуддин Раббонӣ хотири  ошуфтаву мушавваше доштем ва дар ҳамин росто бандаи ҳақир бо бемайлии ғайримаъмулӣ,таҳаввулоти рузи Афғонистонро пайгирӣ мекардам (ҳарчанд,ки зарурати корӣ тақозо дорад,ки ҳамарӯза дар ҷараёни ин таҳаввулот бошем) ...

   Ва инак дар ҳамон ҳолу ҳавои ғашбору сарду барфолуд буд,ки хабари интишори "Зангулазанон гузашт борон" чун суруши маънавӣ ба хилватгаҳи дустдорони адаби порсӣ  расид. Суруше,ки гуи дар ин  зимистони рокид  аз омад-омади баҳори руёву пуё  дарак медод...

   Бо қотеъият ва ҷасорат метавонам кори Беҳрӯз ва Муҷибро навиддиҳандаи баҳори тоза дар бустони адабиёти форсӣ- дарӣ-тоҷикӣ қаламдод кунам.Чун он ба унвони як иқдоми ибтикорӣ ва тоза рисолаташ дар ин аст,ки шохаҳои  буридаро дар бустонсарои дурри дарӣ дубора пайванд занад ва дар шоҳроҳи Эҳёи Аҷам гомҳои тоза бардорад.Ба як калом бояд гуфт;"Зангулазанон гузашт борон " зангулаи гузари борони ҷудоиро дубора  ба садо даровард ва аминем,ки  ин гузар бебозгашт аст.

    Азизони пажуҳишгари мо дар ин китоб адабдустони ошно бо хати ниёконамонро дар Эрон ва Афғонистон ва дигар гушаҳои ҷаҳон бо адабиёти навини Тоҷикистон ошно мекунанд. Ҳарчанд дар гузашта талошҳое дар ин росто анҷом пазируфта ,аммо ба мушаххасӣ ва ҷомеъияти кори Беҳрӯз ва Муҷиб набудааст.

     Акнун интизор ин аст,ки талоши ҳаммонанде барои ошно кардани мардуми тоҷик бо осори адабии ҳамрузгоронамон аз Эрон ва Афғонистон сурат гирад.Шояд бахше аз ин рисолати заруриро Беҳрӯз ва Муҷиб ба уҳда бигиранд.Мо барои пешрафташон   аз Холиқи  калому қалам дархости мадад дорем.

Бо эҳтиром: Ҳошим Холзодаи Некварз

 

 

Мавлави Тахори:"Точикон дар ояндаи Афгонистон накши мухиме хоханд дошт"

Саифуддини Тахори маъруф ба мавлави Тахори аз аъзои аршади Чамъияти Исломии Афгонистон ва яке аз ёрону хамсафони наздики устоди шахид Раббони дар тули 50-соли муборизоти ишон барои озоди ва якпочагии Афгонистон аст. Дар ин мусохиба чанбахои гуногуни зиндагии устод Раббони ва бахусус нигохи он шахиди бузургвор ба казоёи Точикистон ва далоили талошхои пайгиронаи вай барои истикрори сулх ва оштии милли дар Точикистон мавриди барраси карор гирифтаанд.

Мавлави Тахори барои ширкат дар конфронси байналмиллалии "Химоят аз интифозаи Фаластин" ба Техрон сафар карда буд ва ин мусохиба хангоми бозгашт дар шахри Машхад анчом шуд.

Суол: Мавлави сохиб дар ибтидо лутфан дар бораи шахсияти устод Раббони, вижагихои илмиву ахлоки ва сиёсии ишон, нигохи у ба авзои сиёсиву ичтимоии минтака, ояндаи Афгонистон ва чойгохи Афгонистон дар низоми байналмиллал, дар бораи муборизоташ алайхи истикбори беруни ва истибдоди дохили, мучохидатхои ишон ба унвони як рушанфикри дини дар рохи сарфарозии муслимин ва гайра сухбат бифармоед.

Тахори: Б.р.р.  Шаходати устод Раббони як зоеаи бузург буд ва миллати мо хануз азодор аст. Устод Раббони чанд вижагии хос дошт. Аввалин вижагии ишон ин буд, ки хам олими дини буд ва хам олими сиёси. Исломро дар чавкоти сиёсат мехост дар чомеаи Афгонистон пиёда кунад. Дуввум, устод Раббони сиёсатмадоре буд, ки дар баробари душманаш гузашт дошт. Хар ки дар баробари у бад мекард устод дар мукобил гузашт мекард. Бисёр одамонеро дидам, ки пас аз анчоми амалхои хусуматомез алайху устод, баъдан пушаймон шуда аз ишон узр мехостанд. Зуд казоват намекард ва тасмими ачулона намегирифт. Бо як тадаббури хосе, ки ислом барош дарс дода буд аз таърихи ислом ва паёмбари гиромии он огохи дошт. Устод Раббони бо накше, ки ислом дар зиндагии инсон таъйин карда буд ба у амали бисёр хубе дошт. Вижагии саввуми он шахид ахлоки карима буд. У дар миёни рахбарони дохил ва хатто минтака боахлоктарин ва муаддабтарин сиёсатмадор буд. Ахлоки исломиро муроот мекард ва  ба суннати паёмбар пойбанд буд . Дар миёни рахбарони чиходии Афгонистон устод Раббони аз назари такво намуна буд. Ман аз соли 1353(1973) инчониб хамрохи устоди шахид будам ба мушохида кардам ,ки устод дар хафта ду руз рузхои душанбе ва панчшанбе руза медошт. Дам ба руза буд ва намози шабаш казо набуд, шабзиндадор буд.

Дар даврони муковимат тамоми рахбарон Афгонистонро сар доданд, аммо устод дар канори миллат карор гирифт  ва аз номуси миллати Афгонистон дифо кард. Ин хеле чолиб буд ,ки баъди тасарруфи Кобул ба дасти Толибон  дар Бадахшон хидмати устод рафтам ва аз у хостам ,ки кишварро тарк ва дар берун паноханда шавад .Устод Раббони посухи зебое доданд. Гуфт: " Мавлави сохиб агар ман кишварро рахо кунам миллатро ба дасти ки биспорам. Бояд хуни мо бо ин миллат якчо бирезад.Дар рузхое, ки ман бо ин миллат будам ин миллат аз ман химоят кард ва холо ки ин мусибат ба сари миллати мо омадааст  рахо кардани онон нишонаи чавонмарди нест. Ман дар канори ин миллат мемонам ва то замоне, ки чон дорам аз хукуки ин миллат дифо мекунам. Устод Раббони рахбари нахзате ( манзур Чамъияти исломи аст)буд, ки дар Афгонистон низоми истибдодии Зохиршох хоким буд . Дар хамон шароити  бисёр хафакон ва низоми диктотури, устод Раббони як нахзати исломиро дар Афгонистон поягузори кард.Насли чавонро ба бедори даъват намуд. Агар насли чавони Афгонистон имруз бедор аст хама мамнуни захамоти устод Раббонист. Устод Раббони хаёти хешро вакфи миллат кард. Инкилоби Афгонистон дар баробари низоми импературии Шурави ба пирузи расид ва низоми морксисти дар Афгонистон шикаст хурд. Хукумат ба дасти мучохиддин афтод ва устод Раббони Раиси Чумхур шуданд, аммо тавтиаи байналмиллал ва кишвархое, ки намехостанд як низоми исломи дар Афгонистон ба сари кудрат биёяд, толибонро ба миён оварданд то тавассути онхо хам ба хукумати мучохиддин ва хам ба худи ислом зарба бизананд. Бо ин васф, устод Раббони аз муборизаи худ даст накашид ва муборизаро барои тахаккуки хукуку озодихои миллати Афгонистон хамчунон идома дод

Суол: Дар Афгонистон аксари танзимхо бар асос тааллукоти кавми шакл гирифтаанд аммо нигохи устод ба аквоми дигар чигуна буд, ки инчунин мавриди ихтироми тамоми кавму кабоил карор дошт  

Яке аз вижагихои боризи устод хамин буд, ки танзими у ба як кавму як нажоду як забон иртибот надошт. Устод Раббони як чомешиноси бисёр кави буд ва чомеаи Афгонистонро бисёр хуб мешинохт аз ин ру, намояндагони тамоми аквоми Афгонистон, чи пашту, чи хазора, чи узбак ва чи пашшаи дар танзими устод даври хам омада сахим буданд ва барои як хадафи вохид мубориза мекарданд. Шумо агар дар рузи чанозаи устод Раббони мебудед мефахмидед, ки устод Раббони дар аквоми дигар чи кадар муассир буд. Ин кадар афроде, ки аз Кандахору Хилманд аз танзими Чамъият омада буданд ва ашк мерехтанд, хатто бадахшонихои хамвилоятиш ин кадар маъюс набуданд. Хамин буд, ки устод Раббони дар чомеаи Афгонистон як нахзатеро поягузори кард, ки тамоми аквоми кишвар бо забону мазхаби мухталиф дар мехвари устод чамъ шуда буданд.

Устод Раббони мехост, ки дар Афгонистон як вахдати миллиро ба миён биёра як хукумати фарогир, ки дар он тамоми акшор сахм дошта бошанд ва бартарии устод Раббони низ аз дигар рахбарон дар хамин чихат буд. Рахбарони дигар факат як кишри кавми худро дар як самт рахбари мекарданд, аммо харакати устод фарогир буд. Ин кадаре, ки устод Раббони ба мардуми Нуристон алока дошт ва химоят мекард ё ин кадаре, ки устод дар Кунару Кандахору  Хилманду Фарох нуфуз дошт дар Бадахшон надошт. Чаро ки ахдофи Устод баланд буд. У Афгонистонро муттахид ва якпорча мехост. Ин хам як вижагии хос ва мумтози устод Раббони аз дигар рахбарони сиёси дар Афгонистон буд.

Устод Раббони ва Точикистон

Суол: Хамон тавр, ки медонед билофосила баъд аз фурупошии Шурави ва касби истиклоли Точикистон низоххои дохили низ ба вучуд омад. Дар хамин замон буд, ки хукумати навпои мучохиддин низ дар Кобул тоза ба кудрат расида буд. Даргирихои дохили аз як су ва огози чанги дохили дар Точикистон аз суи дигар бузургтарин ва мушкилтарин чолише буданд, ки пешоруи хукумати устод дар Кобул карор гирифт. Хол ба унвони яке аз наздикони устод бифармоед, ки назари у дар бораи чигунагии халли бухрони Точикистон чи гуна буд ва чи барномае барои хамкори бо кишвархои мусалмоннишин Осиёи Маркази дошт ? Чаро устод аз ибтидои шуруи бухрон дар Точикистон бар зарурати сулх ва вахдати милли таъкид дошт 

Тахори; Равобити ман бо рахбарони нахзати исломии Точикистон аз хамон ибтидо самимонаву хуб буд. Рузе соати 12-и шаб секретари (мунши) устод Раббони маро хост ва гуфт устод бо шумо кор дорад. То ман расидам соат 1-и шаб шуда буд ва устод тоза аз кор фориг шуда нони шаб мехурд. Медонистам , ки кадом масъалаи сиёсии мухиме дар миён аст, ки устод дар ин нимашаб маро фаро хондааст. Устод аз вазъияти мухочирини точик ва иттиходи мухолифин пурсон кард. Гуфтам: "Устод дар миёни бузургони нахзати Точикистон як ихтилофи назар аст. Устод бо андухи фаровон сар бардошту гуфт:"Мавлави сохиб, мо низ шуморо барои хамин фаро хондаем. Мо бояд коре кунем, ки миёни бародарони точики мо як сулх ба миён биёяд.Сулх дар миёни хукумати Точикистон бо мучохиддину мухочирин. Мо бояд коре кунем, ки и бародарони мо сарбаландона ба хонахояшон баргарданд. Иллаташ хам ин аст, ки ман хамеша дар ин кишвар Раиси Чумхур нестам. Ман мардуми точика мисли мардуми яке аз вилоятхои самти шимол медонам. Агар як точик дар чое кушта мешавад ман ранч мебарам. Набояд Точикистон хароб шавад. Коре кунем, ки як сулхе байни хукумати феъли ва мучохиддин ба миён биёяд, то дигар точик ин кадар зарба нахурад.Агар худое накарда ман набошам мардуми Точикистон зери дасту по мемонанд." Аз ин сабаб ман хамеша ин нуктаро таъкид мекунам, ки бузургтарин кореро, ки устод Раббони дар зиндагии сиёсиаш анчом дод, хамин сулхи Точикистон буд. Бузургтарин дастоварди у талош барои ичоди вахдати милли дар Точикистон ва начоти оворагони точик аз зиллату бадбахти буд . Мардуми точик бояд солхои сол мамнуни ин эхсони устод бошанд.Устод Раббони ба хайси як падари мехрубон ба мардуми точик дар Афгонистон хидмат кард. Устод Раббони хеч гох нагузошт, ки як точик дар Афгонистон зери по шавад. Агар як нон пайдо мекард уро ду таксим карда як таксимашро ба мухочирини точик ва таксими дигарашро ба мардуми Афгонистон медод. Аз ин сабаб устод Раббони накши бисёр созанда дар казоёи мардуми точик бози кард ва алхамдулиллохи вал-минна имруз мардуми Точикистон низ барои шаходати устод ашк резонданд. Иллаташ инаст, ки устод Раббони ходими мардуми Точикистон буд ба худашро як точикистони медонист. Хамеша мегуфт :" Ман як точикистони хастам !"

Дуввум, нигохи устод Раббони ба кишвархои пасошуравии ва мусалмоннишини Осиёи Маркази ин буд, ки хамон фархангу тамаддуне, ки марказияташ Балху Бухоро буд дубора эхё шавад ва мусалмонони ин минтака бори дигар ба домони тамаддуни исломи баргарданд. Ба мардуми Осиёи миёна алокаи дерина яъне алокаи таърихи ва  мазхаби дошт . Аз ин ру, талош дошт, ки мусалмонони ин минтака як бори дигар мачду азамати худро пайдо кунанд ва тамаддуну гузаштаи худро боз ёбанд.

Суол: Лутфан, дар бораи мушкилот ва монеахои пешоруи устод дар чихати таргиби тарафхои точикистони ба сулх сухбат бифармоед, зеро то чое ман медонам дар он замон талошхои сулхдустонаи устод барои бархе шахсиятхо ва махофили сиёсии Точикистон чандон хушоянд набуд

Арз шавад, ки устоди мудаббир аз казоёи Афгонистон ва мушкилоте, ки кудратхои бузург дар он чо ичод карда буданд тачрибаи зиёд касб карда буд, аммо рахбарони сиёсии Точикистон, ки тоза аз зери сайтараи шурави рахо шуда буданд бо умки ин бозихои сиёси ошно набуданд. Дуруст аст, ки бархе рахбарони мухолифини точик дар ибтидо аз ин икдоми устод норохат буданд. Аммо устод медонист, ки агар сервисхои амниятиву итилоотии хоричи дар миёни онхо нуфуз кунанд, казияи Точикистон шабехи Афгонистон печидатар мешуд ва ин кишвари чавонро хатари нобуди тахдид мекард. Бинобарин, сарфи назар аз тамоюли рахбарони точик устод Раббони бо онон нишастхои гунонун баргузор намуд ва онхоро барои пазируфтани сулх каноат дод. Устод ба рахбарони точик, ки аз Омударё рад шуда буданд мегуфт, ки шумо дар хамин зинда будани ман сулх кунед, агар ман набошам зарба мехуред. Намунаи ошкори он Харакати исломии Узбакистон аст. Ин Харакат курбони шуд, камараш шикаст. Чаро

Чунки зери бори хукумати ISI (ой ес ой)- и  Покистон рафтанд ва ISI  низ аз вучуди онхо истифодаи сиёси кард. Хатто хамин узбакхоро, ки Устод Раббони ва шахид Ахмадшох  ба онхо кумак мекарданд, ISI алайхи мо дар чанг ба кор гирифт. Имруз Харакати исломии Узбакистон зарбаи сангине хурда. Имруз тамоми марзхо барои онон баста аст. Аммо аз баракати талоши устод Раббони ва омир Масъуди шахид Нахзат дар худи Точикистон хамчунон зинда аст ва фаъолият мекунад. Бо ин тадбири устод насли чавони Точикистон кушта нашуд, номуси Точикистон беиззат нашуд ва точикон обрумандона ба хонаву кошонаи хеш баргаштанд. Рахбарони нахзати исломии Точикистон баъдхо мефахманд, ки устод Раббони чи хидмате барои Точикистон карда. Таърих хам баъдан дар бораи хадамоти устоди шахид казоват хохад кард. Имруз нигох мекунем, хам Точикистон якпорча аст, хам мусалмонон фаъолияти ичтимоиву сиёси доранд ва хам миллати точик дар дохили Точикистон як хукумати вохид доранд. Ин ба хайри миллати точик буд.

Рахбарони мухолифини точик як теъдодашон миёнарав буд, баъзешон зери нуфузи ISI  Покистон карор гирифта буданд ва бархе дигар низ хохони сахм дар хукумати феълии Точикистон буданд. Устод Раббони як соли дароз барои мутакоид кардани хамаи онхо ба сулх талош кард. Агар устод ин корро намекард иттиходи мухолифин ба гуруххои мухталиф тачзия мешуд ва аз хам мепошид. Мо бар асоси тачрибаи харакатхои сиёсии Афгонистон аз парокандагии нахзати Точикистон чилавгири кардем.

 

Суол: Чолиб аст, чаро тачрибаи сулхи Точикистон холо дар халли казияи Афгонистон амали намешавад  

Миёни Точикистону Афгонистон як фарки ачибест. Точикистон аз нигохи сохтори кавми такрибан якзабон аст. Аз нигохи фарханг низ яксон аст. аз нигохи салика хам ба хам наздиканд. Ташкилоти ичтимоии Точикистон низ якдаст аст. Ин хеле имтиёзи бузургест. Аммо Афгонистон як кишвари дорои забонхои мухталиф, нажоди мухталиф,фарханги мухталиф ва дорои бофти ичтимоии мухталиф аст. Аз суи дигар хамсояи мо хамсояи номатлуб аст ва нагузошт, ки мо вахдат дошта бошем.Ой Ес Ой-и Покистон аз зухури инкилоби мо, ки мудохила мекард то имруз. Дар миёни рахбарону ахзоби мо ихтилоф эчод кард ва аз ин тарик нагузошт, ки вахдати милли дар Афгонистон шакл бигирад. Устод Раббони барои ташкили як давлати фарогир ва кудратманд дар Афгонистон талоши зиёд кард, аммо масоили кавми, нажоди, сахмхохи ва носиюнолисм миллати Афгонистонро табох кард. Ба хотири тахаккуки хамин ормон буд, ки устод Раббони кудратро ба Карзай тахвил дод ва то охир дар дохили Афгонистон зиндаги кард, зеро у танхо раиси чумхуре буд, ки аз химояти мардуми бархурдор буд. Устод ба хотири тахаккуки хамон ормони баланд раёсати Шурои Сулхро ба душ гирифт ва саранчом дар хамин рох курбонии Сулх шуд.

 

Суол: Ба шуниди ман бисёре аз рахбарону шахсиятхои бонуфузи  точик дар Афгонистон аз чумла шахси шумо мухолифи тасмими устод барои пазириш раёсати Шурои Олии Сулх будед. Далел ва посухи устод дар баробари ин харакат чи буд 

Он замон ман хорич аз Афгонистон будам ва ин хабарро аз тарики расонахо шунидам. Пас аз се мох, ки дохили Афгонистон рафтам устод маро хост ва даъват кард, ки шумо низ ба Шурои Олии Сулх биёед. Ман дар посух гуфтам, ки устод ман бо ин давлат аз хамон аввал мухолиф будам ва холо хам мухолифаш хастам ва  шомили Шурои сулх намешавам. Ман муътакидам, ки ин шуро натича намедихад ва шуморо курбонии сулх мекунанд. Устод Раббони посухи хубе дод. Ишон фармуданд: "Мавлави сохиб агар ман дар миён наёам ва Афгонистона аз ин вазъият начот надихам, кишвар чандпорча мешавад. Афгонистон бори дигар ба ошубу бадбахтии чадид кашида мешавад. Миллати мо дигар токати ин хама ранчу сахтиро надорад. Си сол ин миллат ранч кашид бояд ин миллатро аз ин холати бухрони начот бидихем.Дуввум мо точикон дар тули таърих барои сарафрозии Афгонистон мубориза кардаем ва дар ин мактаи замони, ки бозихои байналмиллалии чадид атрофи Афгонистон огоз шудааст ва муодилоти кудрат дар холи тагйир аст, мо набояд худро канор бикашем. Мо точикхо бояд накши мехварии худро дар казоёи Афгонистон хамчунон хифз кунем то нерухои байналмиллали дарк кунанд, ки бидуни дарназардошти манофеи мо хеч хукумате дар Афгонистон пойдор нахохад буд. "

Дар вокеъ Устод Раббони дар шароити бисёр баде ба аксари вилоёт сафар кард  ва мавзуи сулхро бо гуруххо ва аквоми мухталиф дар миён гузошт ва тархи хуберо истифода кард ва тавфикоту пешрафтхои чашмгире низ дар ин рох ба даст овард. Аммо чун ин сулх ба нафъи бархе кудратхо ва кишвархои минтака аз чумла Покистон набуд Ой Ес Ой-и Покистон тавассути муздуронаш Устод Раббониро ба шаходат расонид.

Ба хамин тартиб, устод Раббони Афгонистони якпорча мехост, устод Раббони Афгонистони муттахид мехост , устод Раббони Афгонистони сарбаланд мехост, устод Раббони Афгонистони озод мехост

Ин буд  назар, биниш, басират ва чахонбинии устод Раббони ба казоёи Афгонистон.

Суол: Ба унвони суоли охир чойгохи точикон дар Афгонистонро чигуна арзёби мекунед  

Дар Афгонистон як даврае буд, ки давраи сиёх буд. Даврони хукуматхои диктотурии гузашта. Ун даврахо фотихаш хонда шуд. Холи фасли чадиде дар Афгонистон омадааст.Ба назари ман хеч кавме дар Афгонистон дигар наметавонад ба танхои низом бисозад. Хеч кавме кодир нест, ки низоми таккавмиро дар Афгонистон ба кудрат биёрад.То хамаи аквом аз низом химоят накунанд, ун низом пойдор намемонад.Яке аз аквоми мухиме, ки дар Афгонистон таърих дорад, фарханг дорад, шахид дорад ва Афгонистонро аз бухрон начот дода ва дар давраи муковимат аз Афгонистон сарбаландона дифо кардааст, точикон хастанд. Инро таърих хам шаходат медихад, дунё хам шаходат медихад ва муаррихин хам менависанд. Хамаи аквоми Афгонистон аз ин сарзамин дифо кардаанд, аммо дар давраи муковимат ягона кавме, ки муковимати чонона кард ва Афгонистона аз ишголи артиши сурхи Шурави ва чанголи Ой Ес Ой-и Покистон начот дод хамин точикон буданд. Имруз бидуни мо дар Афгонистон хеч низоме наметавонад хукумат кунад.Аз ин ру, мо дар ояндаи сиёсии Афгонистон накши мухим дорем. Дуруст аст, ки устод Раббони рафта аммо устод дар Афгонистон хазорон шогирду пайрав дорад. Дар Афгонистон миллати мо бедор аст ва таъриху фарханг дорад.Насли чавони мо дорои донишу фархангу калам аст. Бинобарин мо дар сохтори ояндаи Афгонистон накши мухиме хохем дошт.

 

Бехрузи Забехулло, Машхад, 20/10/2011

 

Рахбари шахид устод Раббони чи гуна ба шаходат расид

Амруллохи Солех

 Толибон ё бо ибтикори худ ё хам дар табони бо покистонихо ва "Ал-коида" рахбари муаззами чиход ва муковимати миллати Афгонистон устод Бурхонуддин Раббониро тавассути як хилагари интихори шахид сохтанд. Ман дар бораи пахнои шахсият ва абъоди дидгохи рахбари шахид намепечам. Миллати Афгонистон ин шахсияти матин ва мудаббирро мешиносанд, кишвархои минтака ва дунё низ уро мешиносанд

Рехта шудани хуни у барои мо чи дардноку сангин аст. Устод дар чамъи Абумуслимхо ва Масъудхо пайваст. Барои мо истодаги дар баробари таассубу тахаччур тозаги надорад. Карнхо аст, ки ба хотири дифо аз иззати хеш аз фархангу харими худ дар баробари душман истодаем ва ин машъал хатман машъалдороне хохад дошт. Ман ба унвони яке аз рахравони муковимати миллати Афгонистон бо дар назардошти тачрибаи маълумоти, ки дорам ба баррасии абъоди мухталифи чигунагии ин ходиса ва таъсироти набуди рахбари шахид дар авзои бухронии Афгонистон мепардозам

Аввал-  чигуна душман ба рахбари шахид расид  

Ман борхо ва ба такрор гуфта будам, ки окои Карзай аз хузури устод дар Шурои номниходи сулх истифодаи абзори намуда ва устоди бузургвор дастраси ба иттилооти тоза ва мутмаин надошт. Чузъиёти тамосхои Толибон ва касоне ки ба намояндаги аз онхо тамос мегирифтанд ба халакоте дар хукумат ва гумоштагони окои Карзай дар ин шурои номниход маълум буд вале устод бештари авкот дар як амали анчомшуда карор мегирифт.

Дидгохи устоди шахид ин буд, ки миллати Афгонистон бояд ба сулхи пойдор ва асоси даст ёбад, аммо дидгохи окои Карзай устувор ба муомилае ношафоф аст, ки дар он сирф метавон манофеи кучакро диду бас.. Дар як соли ахир ман чахор бор бо рахбари шахид мулокот доштам. Дар ин мулокотхо маълумотхоеро, ки доштам дар ихтиёрашон карор додам. Бо истинод ба ин маълумотхо окои Карзай мачбур шуд аз сафархои махфии макомоти Толибон, ки заминасозии он ба василаи Арк (Кохи раёсати Чумхури) сурат гирифта буд, ба рахбари шахид гузориш дихад. Ба хамин минвол, чандин нишаст ва

 муомилоти кучаки дигар, ки дар Исломобод-Саъуди ва Дубай сурат гирифта буд низ бо дили нохоста ба рахбари шахид дар миён гузошта шуд. Барои охирин бор, ки хафтаи кабл ба хузурашон расидам боз хам яке аз мавзуоте, ки бо ишон дар миён гузошта шуд; адами дастрасии рахбари шахид ба маълумотхои тоза буд, ки Арк амдан намехост мавзуоти мазкурро бо ишон шарик созад.

Устод дар чавоб ба ман гуфт: "Хуб, хар мулохизае, ки вучуд дорад назди окои Карзай аст, ё маълумот надорад ва ё хам намехохад бо ман ин маълумотро шарик созад." Бинобар адами дастрасии ишон ба маълумот буд, ки ин фочеа асри сешанбе 20-сентябри соли чори ба вуку пайваста ва хуни рахбари чиход ва муковимати мардуми Афгонистон дар рохи иодаи сулх ва вахдати милли рехта шуд.

 Дар баданаи Шурои олии ба истилох сулх афроде дар пустхои ичрои мансуб гардиданд, ки хафтавор чандин маротиба ба Арк гузориш медоданд ва шояд мохона як ё ду боре бо устод дидор медоштанд. Касоне ки бихоханд бо окои Карзай мулокот намоянд то расидан ба Арк чандин камарбанди амнияти бояд бигзаранд ва муосиртарин текнулужии амнияти хам дар ихтиёри Арк карор дорад, аммо дар мукобил хамин Арк барои рахбари шахид супориш карда буд, ки бо намояндаи Шурои Кувейта дидор дошта бошад.Хамчунин гуфта шуда буд агар намояндаи Толибон бозраси нашавад бехтар аст то эътомоди байни тарафайн эчод гардад.

Натичаи талош хои гайримуассир ва бехадафи Арк дар ростои ба истилох эътимодсози як натичааш хам хамин курбони шудани рахбари чиходу муковимат буд. Арк болои толибоне, ки ба истилох сулх карда ва дар Кобул маскангузин шудаанд эътимоди кур-курона дорад.

Ин маъош бигирхои Арк дар вокеъ хамон сутуни панчум хастанд, ки дар сояи сиёсатхои тазарруи окои Карзай на танхо барои душман чосуси менамоянд, балки дар терорхо ва амалиётхои тахриби чунончи ходисаи ахир нишон дод низ сахми асоси мегиранд. Вохидёр касе ки фарди интихорикунандаро дафтари мулокоти рахбари шахид рохнамои кард вай вазири мухочирини Аморати сиёхи  Толибон буд ва акнун яке аз хамин маъош бигирхои Арк аст. Худованд Станикзай сохибро, ки дар ин ходиса чарохат бардошта сихат насиб намояд. У низ бо нияти поке, ки дорад курбонии хамин тавтиа гардид. Шаке нест, ки Вохидёр на танхо мавриди мучозот карор нахохад гирифт бал ба хотири эътимодсози барои табобат ба яке аз кишвархои тахмилкунандаи Шурои сулх низ эъзом хохад шуд то захмхои сатхиаш илтиём ёбад

Дуввум-чигуна бояд тахкикот сурат бигирад  

Бо дар назардошти ин ки рахбари шахид Раиси чумхури собики Афгонистон буданд ва хамчунин ба хотири химояташон аз вазъияти феъли, ки яке аз авомили субот ба шумор мерафтанд тахкикот ва баррасии хамачонибаи ин казия бояд тахти назари хаяти мунсифа ва техникии Сомони Милали Муттахид сурат гирад-хамон гуна, ки катли Беназир Буту тахкикот шуд.

 Лозим нест танхо мехвари тахкикот ин бошад, ки кихо омилини ин чинояти бузурганд ! Миллати Афгонистон душманони худро, ки Толибон ва Покистон аст мешиносанд; тахкикот бояд тамоми абъоди казияро барраси намояд. Шева ва равиши тамос бо толибон ва ё аз тарафи Толибон бо давлат чигуна буд 

Механизме, ки ин тамосхо ба рахбари шахид гузориш дода мешуд чи буда ? Аносир ва маъмурияте, ки дар ин бахш масруф буданд кихо буданд ва тавассути ки мукаррар шуда буданд ва савобикашон чист ? Аз назари идори силсиламаротиб чи гуна буда, мудохилаи Раиси давлат дар ин ниход чи андоза буда, то хол чи микдор гузоришхои ин ниход ба окои Карзай рафта буд ва саранчом чи теъдод итилоот хукумати Афгонистон ба ин ниход фиристода аст ? Тамоми манобеъи ошкори нихон дар ин бахшхо бояд ба барраси гирифта шавад.

Агар тахкикот бо хамин густурдаги сурат нагирад барномаи тахти унвони музокира бо Толибон тавассути давлате, ки кисматхое аз он сутуни панчуми душман шуда бошад на танхо, ки мунчар ба сулх нахохад шуд балки кишварро ба партгох наздиктар хохад кард.

 Котили рахбари шахид маълум аст, мо аз котили худ гила надорем, суол ин аст, низоме, ки хунбахои мост бо мост ё бо душмани мо. Агар бо мост бояд ваъдаи тахкикоти густурдаро бидихад ва тааххуд ба интикомгири намуда ва омилини онро ба пои адолат кашонида ва гофилинро ба чазои аъмолашон бирасонад; агар бо душман аст бояд мо сафи худро чудо созем ва сарнавишти худро худ ракам занем

Сухани охир

Хокимияти кунуни, ки мехвар ва асоси тафаккураш созиш ба кимати арзиш хо шакл гирифта ва фокиди дидгохи бузург аст дар вокеъ эътилофе аст миёни тамоми одамхои ба истилох бонуфуз ва гуруххои кучаке, ки манофеи худро дар хамин чавви хоким мебинанд ва дар сурати омадани ислохоти бунёди ба фано мраванд ва решакан мешаванд. Касоне хам иддао доранд, ки ба намояндаги аз муковимати миллии дируз дар ин низом карор доранд. Хузури физикиашон гайри кобили инкор аст, аммо инхо шарикони низом на балки маъмурини ичроии низоманд ва дар сайкалдихии тафаккури низом ва овардани тагйир ва ислохот кадом салохияти машхуд надоранд.

Хатто онхо тавонои ва чуръати талаффузи номи толибро бо авсофи он надоранд. Авсофи толиб яъне вахшат, акибмондаги ва муздури ба покистони. Толибон хохони тасаллути мутлака бар кулли Афгонистон ё хадди акал бар бахше аз Афгонистонанд.

онхо чомеа ва низоми касратгароро намехоханд ва бо он низом аз реша мухолифанд, зеро решадор шудани низоми мардуми дар Афгонистон аз диди покистонихо тахдид алаихи манофеи амнияти ва миллии Покистон аст. Дар мукобил тафаккури муковимати милли мехохад то Афгонистон бо тамоми зебоихо ва танаввуи сохториаш боки бимонад. Байни ин ду тарзи дид тафовут замину осмон аст.

Арк бояд байни ин ду дидгох якеро интихоб намояд. Аммо ин ки Арк ин корро мекунад ё на бахси чудогонаест. Пайими ман ба мардуми Афгонистон ва тамоми адолатхохону озодандешон ин аст, ки дар хадафи бузург яке шавем-хадафи бузург овардани тагйироти бунёди дар вазъият аст. Хадафи бузург шикасти стратегияи душмани аслии мо аст. Толиб паёме чуз туфангу сар буридан ва инфичор надорад. Хам ба Толиб на бигуем ва хам ба сутуни панчуми Толиб

Аз фурсатхои андаке, ки боки монда аст истифодаи аксарро бибарем. Агар таваккуъ ин бошад, ки баданаи хоким истикомат ва дидгох эчод намояд дер шудааст. Инхо бузургтарин дагдагаашон бакои худашон аст. Тавоноии харакат ва гардиш миёни мардумро аз даст додаанд, то он хад, ки маросими бузургёдбуд аз шухадои озодиро дар толорхои бурчи Арк доир менамоянд ва сугу андухи азизонашонро аз хароси чонхои худ дар танхои тахаммул мекунанд.

 

Баргирифта аз рузномаи "Паёми мучохид", чопи Кобул

Турбати Чом

 

 

Худои бузургро сипосгузорем, ки баъд аз 5-соли икомат дар Машхади мукаддас хамрохи хонаводахои чамъе аз мардони рушанфикри Осиёи Миёна ба шахри Турбати Чом сафар кунем. Ин сафар рузи чумъа дар таърихи 22 июли 2011 баробар бо 31 тири 1390-и хичрии шамси ба 20 шаъбони 1432-и хичрии камари иттифок афтод. Хадафи аслии ин сафар маънави зиёрати оромгохи орифи бузурги Хуросон, кутби маънавияту ирфон, жандпили ишку имон, шайх-ул-ислом Ахмади Чом буд, ки ба лутфи яздон дар остонаи мохи шарифи рамазон сурат гирифт. Дар ин сафар мардони огохе монанди Хайруддини Косими аз Панчакент, Абдуллои Зухур аз Хатлон, Чанобили Музаффарзода аз Самарканд, доктори таърих Абдулвохид Юлдошев ва шоир Масъуд Мирзо аз водии Сух ва нависандаи ин хотирот Бехрузи Забехулло Сайидхоча аз Дарвоз хамроху хамсафари хам будем

. Турбати Чом маркази шахристони Турбати Чом ва яке аз шахрхои кухани Хуросони бузург аст. Номи кунунии шахр аз турбати шайх Ахмади Чом гирифта шудааст ,аммо дар тули таърих ин шахр бо номи Бузчон, Бузгон, Бучкон, Бужгон,Зом, Сом ва Чом низ шинохта мешудааст. Аквоми мухталифе дар Турбати Чом зиндаги мекунанд, ки форсхо, туркманхо, балучхо ва арабхо аз мухимтарини онхо хастанд. Ибни Батута мегуяд: " Маъруфтарин авлиёи он шахр  валии зохид Шахобуддин Ахмади Чоми аст. Ахмади Чоми ончунон шухрат дошт, ки дар поёни саддаи хаштум амир Темур кабри вайро зиёрат намуд

Кобили зикр аст, ки мазори жандапилро  Насируддин Мухаммади Хумоюн подшохи Хиндустон( Падари Акбаршох ва писари Бобур) низ дар рузи шанбе 14 шаволи санаи 951 хичрии камари зиёрат намуда рубоии зерро дар пора санге гаронбахо хакоки карда ба расми ёдбуд такдими мутаваллиёни оромгохи шайх-ул-ислом Ахмади Чом кардааст. Рубоии Мухаммади Хумоюн чунин аст:

 

Эй рахмати ту узрпазири хама кас

Зохир ба чаноби ту замири хама кас

Даргоху дари ту киблагохи хама кас

Лутфат ба карашма дастгири хама кас

 

 

Шахри Турбати Чом дар фосилаи 163 км-рии  Машхад  ва дар наздикии марзи Афгонистон чойгир шудааст. Дар масири Машхад-Турбати Чом шахрхои Фураймон, Насробод ва Мехмоншахр карор доранд. Табиати он дашти буда дар тули ин масир хеч рудхонае ба чашм намерасад. Мо точикхо аз набуди об дар ин даштхои васеъ ва камбуди замину зиёдии оби рудхона дар кишварамон афсус мехурдем.Аммо иродаи Худованд ба хости мову шумо бастаги надорад. Оби ошомидани ва заминхои кишоварзии ин шахристон аз оби чоху канот таъмин мешавад. Дар бораи Чом Хамдуллохи Муставфи дар карни хаштум мегуяд:" Богистони бисёр ва мева бешумор дорад ва оби шахру вилоят мачмуъ аз канотхо(Канавот) аст ва аз мазори акобири Турбат жандапил Ахмади Чом он чост ва дар он чо иморате ва гунбаде оли Хоча Алоуддини Мухаммад сохта ва дигар мазороти мутабаррика бисёр аст

Туро чун ман хама олам гулом аст

Маро ишки ту дар олам тамом аст

Хама шохону хубони чахонро

Кади ту донаву зулфи ту дом аст

Шароби васли ту хурдан халол аст

Даме бе ёди ту будан харом аст

На дар масчид гузорандам, ки ринди

На дар майхона к-ин хаммори хом аст

Рахи майхонаву масчид кадом аст

Ки хар ду бо мани мискин харом аст

На масчид хохаму майхона, эй ёр

Ки масчид донаву майхона дом аст

Чу Ахмад аз дилу аз чон ба хар су

Хамеша бар рахи мардон гулом аст

*    *   *

Пушид танам чомаи бадномиро

Нушид лабам чуръаи нокомиро

Зулфу рухи мушкини ту овард бурун

Аз тавба хазор Ахмади Чомиро 

Мохияти гаму шоди

Абулкосими Хаким гуяд: андух-бемории чон аст хамчунон, ки дард-бемории тан ва шоди -гизои чон аст хамчунон, ки таъому шароб-гизои тан

Андар ин умре, ки беш аз барк нест

Гар бигирйи в-ар биханди фарк нест

 

Анвои шоди

 

Чумлаи шодихо се аст

яке шодии харом аст

яке шодии макрух

яке шодии вочиб 

Он чи харом аст ба маъсият(гунох) шод будан аст ва он ин аст, ки кавлаху таъоло: "Ло тафраху инналлоха ло ухиббул фарихин" яъне он кадар магрур ва шодмон мабош, ки худо харгиз мардуми пургуруру нишотро дуст намедорад ( Сураи Касас, ояи 76), "Иннаху лафарихун фахур" яъне хамоно инсон саргарми шодмони ва мафохират аст. ( Сураи Худ, ояи 10)

-Ва он чи макрух аст, ба дунё шод будан аст ва ин аст, ки гуфт кавлаху таъоло:"Фариху билхаётид-дунё" яъне (ин мардуми кофар) ба зиндагони ва матоъи дунё дилшоданд (Сураи Раъд, ояи 26) ё худ: вало тафраху бимо атокум-харгиз ба он чи ба шумо расад дилшод нашавед. (Сураи Хадид, ояи 23)

Ва он чи вочиб аст, шоди аст ба Хак ва он ин аст, ки гуфт:Фабашширу бибайъикумул-лази биайъитум- ай ахли имон шумо худ дар ин миомила башорат дихед, ки ин муомила бо Худо ба хакикат саъодат ва фирузии бузурге аст ( Сураи Тавба, ояи 111

-Аммо шодии харом, бадон дил мирад ва появу асос барканад ва дуст-душман кунад.

-Аммо шодии макрух, аз он обруй кохад ва фитна афзояд ва умр товон ояд

-Ва аммо шодии вочиб се аст

Шодии мусалмоне аст, ки банд баргирифт ва дар гушод ва бор дод

-Шодии миннат аст, ки аз итоб озод кард ва аз шубхат рахо кард ва ба хакикат шод кард

-Дусте аст, ки мардро унс дод бе халк ва тавонгари дод бе ганч ва иззат дод бесипох

 

Манбаъ: Насихат-ул-мулук

 

Ишки мачози ва хакики

Донишмандон ишки мачозиро пояи ишки хакики медонанд. Манзур ин аст, ки хар вучуде мустаъиди пазириши ишк нест ва вучуде, ки ишкро напазирад мутахаввил намешавад ва он чи дигаргун нашавад ба камол намерасад. Аз чихат аст, ки сохибдилон ишки мачозиро мукаддимаи ишки хакики донистаанд, зеро ишк чи мачози бошад чи хакики, окибат ба хакикат мерасад

Ошики гар з-ин сару гар з-он сар аст
Окибат моро бадон сар рахбар аст

Шунидам, ки пирони тарикат афродеро ба шогирди мепазируфтаанд, ки каблан ошик шуда бошанд. Зеро гавхариён дунболи хар санге намераванд, сангеро чустучу мекунанд, ки дар дохилаш гавхар дошта бошад. Пас он сангро месоянд ва ба кавли имрузиён руи он кор мекунанд ва аз дили он гавхари гаронбахо ба даст меоранд. Бузурге дар ин бораи ишки мачози хуш гуфта

Гози ба дасти пури худ шамшери чубин медихад
То у бадон исто шавад шамшер гирад дар газо
Ишке, ки бар инсон бувад шамшери чубин он бувад
Он ишк бо рахмон бувад чун охир ояд ибтило.
Ишки Зулайхо солхо бар Юсуф омад ибтидо
Шуд ишки у ишки худо, мекард бар Юсуф кафо

Мисоли рушани соддае дар байти охир омадааст, мабни бар ин ки Зулайхо ибтидо гирифтори ишки мачози ба хазрати Юсуф шуд ва баъди он хама мочароххои печида ва расвоиу бадноми билохира ба ишки хакики табдил шуд. Он замон буд, ки Зулайхо дигаргун шуд ва аз хазрати Юсуф бениёз гардид

Иллати ошик зи иллатхо чудост
Ишк устурлоби асрори худост

Маънии байт ин аст, ки хамчунон ки каму беш ва каживу ростии кору борро тавассути тарозу муаян мекунанд " асрори илохи ва тачаллиёти чамоливу чалоли ва осори раду кабул, лутфу кахр ва нозу ниёз, ки миёни мухибу махбуб мебошад, ба тарозуи ишк пайдо шавад

Чун ишк ба дил расид дил дард кунад
Дарди дили мард мардро мард кунад
Дар оташи ишки худ бисузад чандон-к
Дузах зи барои дигарон сард кунад

Умедворам, ки ин нукоти зариф мавриди истифодаи сохибдилон карор бигирад ва моро хангоми дуои хайр фаромуш накунанд

 

Ахадият

Худои бузургро сипосгузорам, ки тавфик ато намуд то ба таври мухтасар дар мавриди рисолаи "Ахадият"-и донишманди жарфбин, вориси уламои пешин, худошиноси вокеъбин ва пажухишгарин дин Мухиддин ибни Араби маъруф ба "Шайхи акбар", нуктае чанд ба силки тахрир дароварам то ошикони толибони рохи хакро муфид бошад.

 Мавзуи аслии ин рисолаи шайхи кабир шарху тафсири макоми "ахадият" ва "вахдоният"-и Худованд аст.

Ибни Араби мефармояд, ки зоти ахадияти худованд кобили шинохт барои хеч кас нест , зеро" хеч гох пардаи иззат аз руи он бардошта намешавад ва дар ин маъво касе гайр аз он чизи дигареро мушохида нахохад кард." Аз ин ру, шайх ба муъминон тавсия мекунад, ки танхо дар вахдонияти худованд тахкику тафаххус кунанд, зеро тахкик дар макоми ахадият бенатича аст ва мухакикро ба гумрохи мекашонад. "Ахад ба зоти Хак нисбат дода шуда вале вохид ба зоти мукаддасаш нисбат дода нашудааст" Ба фармудаи ибни Араби хамаи махлукот аам аз хайвонот, чамодот, шаётин ва фариштагон дар макоми вахдоният муштарак хастанд, бинобарин "вучуди худоии вай дар вучуди кулияи офаридагонаш сараён дорад." Пас мо худоро танхо аз руи сифот ва оёту нишонахояш метавонем бишносем.

Ибни Араби дар идома мефармояд хасти ва хаёти тамоми оафридахои ба шарофати вахдонияти худованд коим ва побарчо хастанд ва агар рухи вохид дар вучуди махлукот сараён намедошт, хеч чизе ба худии худ хаст намешуд. Пас вучуди вокеии хамон вохид аст ва агар вохид набошад имкон надорад, ки вахдонияти индаллох собит гардад. Хамаи мавчудот ба вахдонияти худованд ориф ва доно хастанд ва хама тасбехгуи зоти мукаддасаш мебошанд. Аз ин ру, хар ки ба нахве худоро парастиш мекунад ва ситойиши онхо ба зоти ахадият бозмегардад. Шайхи акбар дар ин бора мегуяд: " Хатто набояд фикр кард, ки мушрик хам мутассариф ба ягонагии Худованд намебошад, балки у онро аз зовияе дур баён медорад ва ба хотири хамин дури бадбахт гардида, вале чун муъмин аз зовияе наздик бадон эътироф дорад бо такарруб ба Хак хушбахт шудааст."

Ибни Араби дар идома барои рушан шудани мавзуъ аъдод (ракамхоро) мисол мезанад ва мегуяд дар аъдод диккат кунед то ин сирр барои шумо ошкор шавад. Яъне асли адад хамон вохид (як) аст ва ду аз ду вохид, се аз се вохид чахор аз чахор вохид хамин тур то бенихоят ташкил шудаанд. Агар мо як ё хамон вохидро аз хар ададе бигирем, дигар он адад боки намемонад, вале вохид хамеша побарчост. Аъдод  хар кадар, ки бисёр бошанд аз такассури вохид ташкил мешаванд вале бо хазфи вохид хувияти онхо аз байн меравад ва дар охир он чи мемонад хамон вохид аст. Яъне " Хамон гуна, ки вохид ададро ба вучуд меоварад, бо нестиаш адад низ завол меёбад ва хамин тур дар хамаи ашё хамон вахдонияти Хак аст, ки бо вучуди он ба вучуд омадем ва агар вохид набуд мо хам набудем ва аз адами мо, нести ва адами хак лозим намеояд, хамон гуна, ки аз адами адади панч адами адади вохид лозим намеояд

 

Худо барои худаш офарида дунёро

На бахри хеч, ки пар-пар кунанд гулхоро

Ва бод омаду печид гирди мачнунбед

Ба хар карона пароканд буи Лайлоро

 

Замзамахои ирфони

   Мухаммад бини Чаббори Суфи фармудааст: Худо сарчашмаи хамаи истидлолхост; на ин ки барои у бояд истидлол овард. У хакки мутлак ва бурхони хар чизе аст. Ин кутохбини аст, ки мо бихохем барои у далелтароши кунем; хамонгуна, ки бихохем барои исботи нур мутавассил ба руз шавем ва хол он ки руз, фаръи вучуди нур аст; ва дар хакикат нур хузураш мухточ ба исбот надорад ва худ бурхонсоз аст; яъне нафси нур бар худаш далолат дорад. Нур аст, ки парда аз чехраи ашё бармедорад ва онхоро ошкор мегардонад. Пас, ашё дигар муттаки ба нуранд; на ин ки нур дар зухури худ муттаки ба вучуди онхо бошад. Нур рушангар ва бурхони вучудии хар чизе аст; на ин ки онхо барои исботи хур бурхон ба шумор оянд 

   Агар аз дили худ дар бораи Худо бипурсем харойина Худо моро аз хар гуна чадал ва бурхоне бениёз мекунад; зеро хузураш хамвора дар дил машхуд аст

   Уст танхо сахраи устуворе, ки дар туфони ошуфтагихо панохгохи мост ва он гох ки хар чизе дар холи гарк шудан аст ба уст, ки мо муташаббис мешавем ва дар домани уст, ки худро меандозем ва дар огуши уст, ки дилхои мо таскин меёбад

   Чи бисёр аст бурхон, ки рушангари вучуди Худост; агар толиби онхо бошем

   Чи андоза бениёз аз он хама бурхонем; агар танхо ба фитрати пок ва содаи худ бозгашт кунем ва эхсосоти амики худро милок карор дихем. Зудо, ки дар дидоре баркосо хохи дид, ки хеч чиз чуз у хакикат надорад ва дар хакикат нест, ки мавчуди вокеи аст ва хар он чи мебинем чуз тачаллиёт ва афъоли у нест ва зоти бечуни уст, ки дар нихонгохи гайб хамвора мастур аст ва боз хамуст, ки пайваста дар ин чову дар он чо ва дар хар чо, ки ту боши хузури мутлак ва мустамари худро ба гунаи "лозамон" ва "ломакон" он чо, ки варои чову вакт аст менамоёнад ва аз жарфои хасти худро мешиносонад ва агар зиндагонии мо вочиди маъное аст аз баракати уст ва агар хасти хикмате дорад аз он аст, ки у вучуд дорад. Мо дуст дорем; чаро ки у хаст.

   Оре, хузури у аз паси хичобхои хайвони, алорагми гилзатхои зулмонии онхо, боз азамати осмонии худро нишон медихад. Уст, ки доиман "вучуд" дорад ва гурезгохе чуз ба суи у нест

Саъдии бузургвор хам дар ин маъни мефармояд:

Рахи акл чуз печ дар печ нест
Бари орифон чуз Худо хеч нест
Тавон гуфтан ин бо хакоикшинос
Вале хурда гиранд ахли киёс
Ки "пас осмону замин чистанд
Бани одаму дому дад кистанд?"
Писандида пурсидаи хушманд
Бигуям гар ояд чавобат писанд
На хомуну дарёву куху фалак
Париву одамизоду деву малак
Хама хар чи хастанд аз он камтаранд
Ки бо хастияш номи хасти баранд
Азим аст пеши ту дарё ба мавч
Баланд аст хуршеди тобон ба авч
Вале ахли сурат кучо пай баранд
Ки арбоби маъни ба мулке даранд
Ки гар офтоб аст, як зарра нест
В-агар хафт дарёст, як катра нест
Чу султони иззат алам даркашад
Чахон сар ба чайби адам даркашад

Саъди ва сиёсат

  Адабиёт панохгохи зехни хаста ва рухи барошуфтаи башар аст. Рухи одамиён дар корзори рузгори сахтгир парешон мешавад ва сохибдилон барои таквияти дубораи руху равони хеш ба сояи адабиёт панох мебаранд то бо мутолиаи осори адаби рухи худро парвариш диханд ва барои идомаи зиндагии маънои тоза дарёбанд. Рисолати адабиёт ва ахли адаб низ хамин аст, ки битавонанд барои чомеаи хеш паёмовари хубихо бошанд ва аз ин тарик мардумро ба зиндаги дилгарм намоянд. Аз ин ру, аз хамон огоз то кунун адабиёт накши ичтимои дошта ва дорад. Адабиёт мисли як сикка ду ру дорад; яке ба осмон ва яке ба замин. Яъне адабиёт нуктае аст, ки замину осмонро ба хам пайванд мезанад. Намоди ду буъдии инсон аст. Умр ё мондагории осори адаби ба мизони посухгуии онхо ба ниёзхои ичтимои ва рухиву маънавии башар бастаги дорад. Вакте ки чомеаи башари дар соли 2007 800-солагии хазрати Мавлоноро тачлил кард ин бадон маъност, ки осор ва афкори он орифи вораста хануз посухгуи дардхо ва масоилу мушкилоти чомеаи имрузи башари аст. Хамчунон, бо нигохе ба осори гаронбахои дигар шоирони клоссики форсу точик метавонем таъсири афкор ва андешахои онхоро дар замони муосир дарк кунем. Мусалламан адабиёти гузаштаи мо холи аз андешахои сиёси ва ичтимоии замони хеш нест. Харчанд ки равиши пардохтан ба ин масоил дар мукоиса бо адабиёти муосир фарк мекунад, аммо дар мероси адабии гузаштагон ба мазмунхои ичтимои таваччухи зиёде шудааст. Барои мисол дар ин макола дидгохи сиёси-ичтимоии Саъди- он шоири хирадманд ва ширингуфтор мавриди барраси карор мегирад. Бо мутолиаи осори Саъди рушан мешавад, ки вай дар ду асари мондагори хеш; " Гулистон" ва " Бустон" назариёти сиёси ва ичтимоии хешро матрах мекунад. Саъди дар ин осор худро ба унвони як муслехи ичтимои муаррифи мекунад ва дар ин макоми воло лаёкату шоистагии худро ба хуби ба намойиш гузоштааст

Дар осори Саъди хамаи чанбахои зиндаги аз диди тарбияти инъикос меёбад. У дар макоми як муаллими ахлок тамоми умурро ба мухотаби хеш омузиш медихад. Шоир дар ин бора дар огози " Бустон" мегуяд

Чу ин кохи давлат бипардохтам

Бар у дах дари тарбият сохтам

Харчанд ки истилохоти сиёси бо таваччух ба фаркияти сохтори низоми сиёсии хоким дар даврони Саъди бо низомхои сиёсии муосир тафовут дорад аммо аз назари мухтаво андешахои Саъди барои истифода дар системахои сиёсии чадид низ кобили истифода аст. Чунонки хамагон медонанд байти машхури шайх Саъди " Бани одам аъзои як пайкаранд, ки дар офариниш зи як гавхаранд" равоки Созмони Миллали Муттахидро зиннат додааст. Хамчунин бо мутолиаи осори ин пири хирад метавон абёти муносиб барои дигар зермачмуахо ва камисиюнхои Созмону Миллал ба даст овард. Барои мисол, дар "Бустон" абёти бисёр муносиб дар мавзуи истирдоди мухочирон ва риояти хукуки панохандагон вучуд дорад, ки метавонад зеби сардари Камисиюни умури панохандагони Созмони Миллали муттахид бошад. Он абёт чунин аст

 

Гарибе, ки пурфитна бошад сараш

Маёзору берун кун аз кишвараш

Бузургон мусофир ба чон парваранд

Ки номи накуи ба олам баранд

Табах гардад он мамлакат анкариб

К-аз у хотирозурда ояд гариб

 

Яъне Саъди мегуяд, ки гарибону мухочирони гайриконуни, ки хатто хилофкор бошанд набояд мавриди озору азият дар дигар кишвархо карор бигиранд, балки дар сурати мушохидаи хилоф ба кишвархои худ бозгардонда шаванд

Саъди дар саросари осори хеш зулмро накухиш ва адлу додро ситойиш кардааст. Вай муътакид аст, ки хар хукумате дар натичаи зулми хокимон фуру мепошад. Шоир дар " Гулистон" дар ин бора чунин мефармояд

Накунад чаврпеша султони

Ки наояд зи гург чупони

Подшохе, ки тархи зулм фиканд

Пойдевори мулки хеш биканд

 

Саъди низ мисли назарияпардозони низоми демукротик, хукуматдоронро хидматгузорони мардум медонад, на ин ки мардум хидматгори инхо бошанд

Подшах посбони дарвеш аст

Гарчи неъмат ба иззи давлати уст

Гусфанд аз барои чупон нест

Балки чупон барои хидмати уст

Сабаби таваччухи зиёди Саъди ба мавзуи зулм ин аст, ки дар хар кишваре, ки хокимон бар мардум ситам раво доранд, осойишу баракат аз байн меравад ва дар вахдату якдилии мардум, ки шарти бакои хар кишваре аст, халал ворид мегардад. Дар натичаи зулм мардум ноумед ва парешон мешаванд ва заминаи  фитнаву ошуб барои фитнагарон фарохам мегардад. Аз ин ру шоир дар " Бустон"-и хеш дар ин бора мефармояд

 

Шунидам, ки дар вакти назъи равон

Ба Хурмуз чунин гуфт Нушервон

Ки хотир нигахдори дарвеш бош

На дар банди осойиши хеш бош

Бирав поси дарвеши мухточ дор

Ки шох аз раъият бувад точдор

Раъият чу беханду султон дарахт

Дарахт, эй писар бошад аз бех сахт

Макун то тавони дили халк реш

В-агар мекуни, мекани бехи хеш

Фарохи дар он марзу кишвар махох

Ки дилтанг бини раъият зи шох

Дигар кишвар обод бинад ба хоб

Ки дорад дили ахли кишвар хароб

 

Мавзуи баъди, ки пас аз махкумияти зулму ситам ва ситойиши адлу дод Саъди ба он таваччух кардааст, эхтиром ба бозаргонону туччор ва риояти хукуки онхо аст. Шоир ин гурухро мояи баракат ва фаровонии молу сарват дар кишвар медонад. Ба кавли Саъди танг кардани майдони фаъолияти туччор ба маънии ба тангдастиву факр кашондани мардуми кишвар аст. Аз ин ру, шоир ба хокимон хушдор медихад, ки хукуки ин гурухро зоеъ накунанд балки барои сахлу осон кардани фаъолияти бозаргонон чораандеши намоянд

Шаханшах, ки бозоргонро бихаст

Дари хайр бар шахру кишвар бибаст

Писандидакорони човидном

Татовул накарданд бар моли ом

Бар офок агар сар ба сар подшост

Чу мол аз тавонгар ситонад гадост

Дар идомаи ин бахс Саъди мефармояд, ки дар кишваре, ки амният ва адолати конун вучуд надошта бошад хеч бозаргон ва сармоядори хоричи дар он чо сармоягузори намекунад балки сармоядорони дохили низ аз он кишвар фирор хоханд кард

 

Кай он чо дигар хушмандон раванд

Чу овозаи расми бад бишнаванд

Шуниданд бозоргонон хабар

Ки зулм аст дар буми он бехунар

Буриданд аз он чо хариду фуруш

Зироат наёмад, раъият бисухт

Ситези фалак беху бораш биканд

Суми асби душман диёраш биканд

Саъди муътакид аст, ки дар мамлакате, ки амният ва адлу дод хоким бошад, сайёхон ва гардишгарони зиёде ба он чо сафар мекунанд, ки манбаи даромади хангуфти бисёре аз кишвархои муосир низ махсуб мешавад. Албатта дар замони муосир сохти таъсисоти мучаххаз барои чалби сайёхон монанди; рох, мехмонхона, марказхои тафрехи ва бехдошти ва гайра.. низ лозим аст

 Гарибошно бошу сайёхдуст

Ки сайёх чаллоби номи накуст

Саъди низ монанди имрузиён бар ин бовар буд, ки бояд умури давлатдори ба афроди мутахассис вогузор шавад, зеро риояти ин амр боиси рушду тараккии кишвархо хохад буд

Худотарсро бар раъият гумор

Ки меъмори мулк асту пархезгор

ё худ

Надихад хушманди рушанрой

Ба фурумоя корхои хатир

Бурёбоф агарчи бофандаст

Набарандаш ба коргохи харир

 

Яъне касоне, ки бурё ва харир мебофанд хар ду бофанда хастанд, аммо бофтани харир назокату зарофати хоси худро дорад, ки бояд ба афроди боистеъдод вогузор шавад

Шоир дар идомаи матрах кардани андешахои хеш дар бораи давлатдори ба умури моливу пули низ таваччух карда пешниходоте низ ироа кардааст. Саъди тавсия мекунад, ки умури молии мамлакат бояд ба дасти афроди амонатдор ва поквичдон супурда шавад ва хамчунин барои назорат бар фаъолияти онхо нозир тайин гардад

Чу мушриф ду даст аз амонат бидошт

Бибояд бар у нозире баргумошт

В-ар у низ дарсохт бо хотираш

Зи мушриф амал баркану нозираш

Яъне, агар нозир хам бо масъули моли дар горати амволи давлат хамдаст шавад, дар он сурат хар ду бояд аз кор барканор шаванд

Саъди яке аз шартхои хукумати одил ва мардумиро дар ин нукта медонад, ки масъулони он хукумат аз худо битарсанд ва тобеи амри конун бошанд, на мутеи касе, ки ононро бар курсии масъулият нишондааст

Амин бояд аз довар андешнок

На аз рафъи девону зачри халок

Худотарс бояд амонатгузор

Амин к-аз ту тарсад аминаш мадор

Дар байти дуввум Саъди ба нуктаи мухиме ишора мекунад, ки агар масъул аз забардасти худ биму харос дошта бошад, дар ичрои вазоифи аслии худ, ки расидаги ба мушкилоти мардум аст сахлангори намуда, пайваста барои чалби ризоияти забардастон талош хохад кард

Дар идома шоир барои пешгири аз густариши фасоди идори ва моли ба давлатмардон тавсия мекунад, ки харгиз ду хешованд ё дусти наздикро дар як ниходи давлати ба кор нагиранд, зеро равобити хешованди  боис мешавад, ки онхо хатохо ва хилофи якдигарро рупуш намоянд

 ду хамчинси деринаи хамкалам

Набояд фиристод якчо ба хам

Чи дони, ки хамдаст гарданду ёр

Яке дузд бошад, яке пардадор

 

Шоир хамчунин иллати сар задан ва густариши фасоди моли дар як мамлакатро даст доштани масъулон дар ин кори зишт медонад

Агар зи боги раъият малик хурад себе

Бароваранд гуломони у дарахт аз бех

Ба ним байза, ки султон ситам раво дорад

Зананд лашкариёнаш хазор мург ба сих

 

дар идома Саъди ба мавзуи расидаги ба ахволи Лашкар ва лашкариён мепардозад, ки яке аз аркони мухими бакои давлат ва кишвар махсуб мешавад. Шоир таъмини амнияти дохили ва берунии мамлакатро бастаги ба осудагии хотири лашкариён ва расидаги ба мушкилоти онхоро амри вочиб медонад

Сипохе, ки хушдил набошад зи шох

Надорад худуди вилоят нигох

Маро хам зи сад гуна озу хавост

Валекин хазина на танхо марост

Хазоин пур аз бахри лашкар бувад

На аз бахри озину зевар бувад

 

Шоир ба масоили казоват дар додгоххо низ , ки меъёри тайинкунандаи мизони адлу зулм дар як кишвар махсуб мешаванд таваччух намудааст. Саъди казоватхои мугризона ва саликаи дар додгоххоро барои суботу оромиши давлатхо хатарнок медонад ва муътакид аст, ки идомаи ин раванд боиси сар задани фитнаву ошуб мегардад

 

Гунах кард дар Балх охангаре

Ба шустар задан гардани мисгаре

 

Шоири зирак дар ин миён аз холи нафакахурон низ гофил намонда, расидаги ба холи онхоро аз вазифахои давлат медонад. Саъди тавсия мекунад, ки ба афроде, ки солхо барои давлат хидмат кардаанд нафака тайин шавад, то дар айёми пири хору залил набошанд

 

Надимони худро бияфзой кадр

Ки харгиз наёяд зи парварда гадр

Чу хидматгузорет гардад кахун

Хаки солиёнаш фаромуш макун

 

Ба хамин тартиб, Саъди дар "Бустон" у "Гулистон" андешахо ва назариёти сиёсии хешро дар мавриди шеваи хукумат кардан ба рушани баён кардааст. У бо зираки ва хадафмандона " Бустон"-ро ба Атобаки Занги хадя мекунад. Дар он рузгор интишорот ва имконоти кунунии чоп вучуд надошт, ки аз ин тарик Саъди битавонад андешахои худро густариш дихад. Бинобарин у " Бустон"-ро мустаким ба дасти давлатмардони замони хеш такдим мекунад то ки аз он дар умури идора ва рахбарии чомеа бакор бигиранд. Аз тавсифоти баъдии шоир дар бораи Атобаки Занги ба назар мерасад, ки шох аз тавсияхои Саъди дар идораи умури давлат истифодахои зиёде намудааст, зеро Саъди аз равиши хукуматдории у рози ба назар мерасад. Дар осори Саъди мавзуоти ичтимои ба таври фарогир матрах шудаанд ва шоир ба масоиле монанди тарбияти фарзанд, сахову чавонмарди, зарурати омузиши илм, хакикати ибодат, риояи адлу дод, истиклол дар казовати додгохи, эътидол дар сиёсат, иллати нопойдории давлатхо, харосат аз амонати мардум ва гайра.. пардохтааст, ки хама аз заруриёти бакои вучудии давлат ва тараккии кишвархо махсуб мешаванд